-
Ptaki oraz niektóre dinozaury współistniały w mezozoiku, ale jedynie ptaki wykształciły zdolność aktywnego lotu.
-
Odkrycie skamieniałości Zhengheornis w Chinach pozwoliło ustalić, że kluczową zmianą anatomiczną umożliwiającą aktywny lot ptaków było skrócenie ogona i powstanie pygostylu.
-
Znaleziska z południowych Chin, w tym szczątki Baminornis i Fujianvenator, pokazują szybką ewolucję i różnorodność ptaków w późnej jurze.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Zhengheornis czyli dosłownie „ptak z Zhenghe” to zwierzę niezbyt duże. Miał wielkość szpaka i żył 150 milionów lat temu na terenie współczesnych Chin, gdzie jego szczątki odnaleziono w formacji skalnej Nanyuan niedaleko Zhenghe w prowincji Fujian. To południowe Chiny, na północ od Hongkongu.
Tak niewielkie zwierzę było wtedy narażone na ataki ze strony wielu drapieżników, także opierzonych, acz nielatających dinozaurów z grupy teropodów. Możliwe, że szybka ucieczka przed drapieżnikami była motorem napędowym zmian anatomicznych w ciele takich zwierząt jak żengeornis, prowadzących do powstania aktywnego lotu. Aktywnego, a nie polegającego jedynie na szybowaniu z gałęzi na gałąź, bo to potrafiło robić wiele teropodów, choćby chiński mikroraptor.
Chińskie znaleziska to absolutny przełom w ewolucji ptaków
Chiński Zhengheornis to nowo odkryty i opisany gatunek, a „Science Advances” informuje o przełomowym charakterze tego znaleziska. Pozwala ono bowiem zrozumieć nam, jak doszło do powstania aktywnego lotu w mezozoiku i jak ptaki nauczyły się latać, by wzbić się w niebo tak jak pterozaury, robiące to od milionów lat.
Zwierzę wykopane w południowych Chinach ma anatomiczną zmianę, która okazuje się niezwykle ważna w kontekście lotu. Jest to kość ogona, wyraźnie skrócona w porównaniu do lądowych teropodów, nawet tych szybujących. Wygląda na to, że najwcześniejsze ptaki zamieniły długie ogony dinozaurów ustawione sztywno i pozwalające zachować równowagę podczas biegu po lądzie na krótką i zwartą kość ogonową, która umożliwia latanie. To moment przejścia z lądowego na powietrzny tryb życia, który pokazuje skamieniałość sprzed 150 milionów lat.
Paleontologowie objaśniają to tak: „Ewolucyjna zmiana planu ciała ptaka przystosowanego do lotu obejmuje niektóre z najgłębszych zmian morfologicznych w historii kręgowców lądowych. Oprócz upierzonych skrzydeł, kluczem okazuje się krótki ogon z pygostylem”. Wyjaśnijmy, że pygostyl to trójkątna kość ogonowa ptaków, powstała ze zrośnięcia kilku ostatnich kręgów ogonowych. Stanowi oparcie dla sterówek niezbędnych do lotu i kierowania nim, by nie był jedynie zwykłym szybowaniem.
150 milionów lat temu pojawił się krótki ogon ptaków
„Ewolucja długiego, kostnego ogona i jego przejście do krótkiego ogona z pygostylem pozostaje tajemnicą, utrudnioną przez niedobór skamieniałości wczesnych ptaków jurajskich o morfologii przejściowej. Zhengheornis buyu z górnej jury Chin wskazuje na to, że redukcja i skrócenie kręgów nastąpiły we wczesnej ewolucji ptaków 150 mln lat temu, dostarczając kluczowych dowodów na stopniową ewolucję ogona ptaka” – piszą naukowcy Instytutu Paleontologii Kręgowców i Paleoantropologii Chińskiej Akademii Nauk pod wpływem odkrycia z Fujian.
To jest to samo miejsce i ten sam ekosystem oraz ten sam czas, w którym żył inny jurajski ptak nazwany Baminornis. Pisaliśmy o nim obszernie w Zielonej Interii jako o najlepiej latającym ptaku tego wczesnego okresu ich ewolucji. Jego nadzwyczajne zdolności lotne wskazują na to, że ptaki w epoce jury były znacznie bardziej rozwinięte niż nam się zdaje. To znaczy, że ewolucje ptaków w jurze w kierunku lotu szła bardzo szybko. Chińska Akademia Nauk opisuje go tak: „Skamieniałość ta wykazuje unikalną kombinację cech, w tym ptasie obręcze barkowe i miedniczne, a także strukturę dłoni przypominającą tę u dinozaurów nieptasich. Cechy te podkreślają rolę ewolucji mozaikowej we wczesnym rozwoju ptaków. Co godne uwagi, Baminornis zhenghensis ma krótki ogon zakończony złożoną kością zwaną pygostylem, cechę obserwowaną również u żyjących ptaków„.
Zwierzę to żyło także 150 – 148 mln lat temu, więc baminornisa i żengeornisa może dzielić naprawdę niewielki – w skali geologicznej okres – kilkuset tysięcy, może kilku milionów lat.
Na tych terenach żył również Fujianvenator – opierzony teropod podobny do ptaków brodzących. Wskazuje on na to, że na terenie Chin w epoce późnej jury ewolucja ptaków postępowała błyskawicznie i ta grupa zwierząt bardzo się różnicowała. „Różnorodność rozmiarów ciała, budowy szkieletu i preferencji niszowych wśród współwystępujących zwierząt podobnych do ptaków z okolic Zhenghe, od oportunistycznego i zapewne latającego Zhengheornis buyu po zdecydowanie lądowego Fujianvenator stanowią niezaprzeczalny dowód na to, że ptaki przeszły już znaczącą radiację adaptacyjną pod koniec okresu jurajskiego” – powiedzieli paleontologowie.