Międzynarodową sławę aksolotl zawdzięcza nie tylko charakterystycznemu wyglądowi, ale przede wszystkim zdolności do odrastania kończyn, fragmentów rdzenia kręgowego, serca czy części mózgu. Badacze od lat próbują zrozumieć mechanizmy stojące za tą niezwykłą regeneracją. Teraz paleontolodzy dołożyli kolejny element do historii ewolucji tych płazów.
Naukowcy z Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku (UNAM) opisali nowy kopalny gatunek aksolotla nazwany Ambystoma quetzalcoatli. To pierwsza kopalna salamandra oficjalnie opisana z Meksyku oraz najstarszy znany przedstawiciel rodzaju Ambystoma odkryty w tym kraju.
Kości czekały na odkrycie niemal 30 lat
Skamieniałości znaleziono w Atotonilco el Grande w stanie Hidalgo. Dziś jest to suchy region środkowego Meksyku, jednak kilka milionów lat temu znajdował się tam rozległy system jezior słodkowodnych o powierzchni około 85 km kw. Powstał prawdopodobnie po czasowym zablokowaniu biegu rzeki Amajac.
Stanowisko paleontologiczne od dawna było znane naukowcom. Znaleziono tam liczne szczątki roślin, okrzemek, ślimaków, małżoraczków, chrząszczy i ryb. Kości płazów również wydobyto już na początku XXI w., ale przez lata nie zostały szczegółowo opracowane.
Badacze ponownie przeanalizowali kilkanaście doskonale zachowanych szkieletów salamandr z wykorzystaniem współczesnych metod, w tym tomografii komputerowej oraz trójwymiarowych analiz budowy kości. Wiele okazów zachowało kompletne szkielety, co pozwoliło na bardzo dokładne porównania anatomiczne.
Różnił się od współczesnych aksolotli
Początkowo przypuszczano, że szczątki należą do znanego już gatunku z rodzaju Ambystoma. Szczegółowe analizy pokazały jednak, że zwierzę różniło się od wszystkich współczesnych krewnych.
Najbardziej charakterystyczne okazały się cechy czaszki i szkieletu. Nowy gatunek miał między innymi wydłużony otwór w górnej części czaszki, inaczej zbudowane podniebienie oraz odmienny układ kilku kości. Szczególnie ważną cechą była obecność 17 kręgów tułowiowych. Współczesne aksolotle mają ich najwyżej 16.
Aby upewnić się, że rzeczywiście mają do czynienia z nowym gatunkiem, naukowcy porównali skamieniałości z 13 żyjącymi gatunkami rodzaju Ambystoma. Wśród nich znalazł się między innymi słynny aksolotl meksykański (Ambystoma mexicanum), a także inne gatunki występujące w Meksyku oraz salamandry tygrysie ze Stanów Zjednoczonych. Wykorzystano również trójwymiarowe modele i skany tomograficzne pochodzące z międzynarodowych kolekcji naukowych.
Zachował cechę, z której słyną aksolotle
Badania pokazały również, że Ambystoma quetzalcoatli wykazywał neotenię. To zjawisko polega na zachowaniu cech młodocianych przez całe dorosłe życie. Właśnie dzięki temu współczesne aksolotle pozostają wodnymi płazami z zewnętrznymi skrzelami zamiast przechodzić pełną metamorfozę, jak większość salamandr.
Zdaniem autorów badania taka strategia życiowa rozwija się przede wszystkim w stabilnych, odizolowanych jeziorach, gdzie zwierzęta nie muszą opuszczać środowiska wodnego. Odkrycie sugeruje, że aksolotle żyjące w Meksyku już w pliocenie, kilka milionów lat temu, korzystały z tej samej strategii.
Oznacza to, że jeden z najbardziej charakterystycznych elementów biologii aksolotli pojawił się znacznie wcześniej, niż dotąd sądzono. Badanie przesuwa historię tej grupy płazów głęboko w przeszłość i pokazuje, że ewolucja współczesnych gatunków rozpoczęła się w dawnych systemach jezior, które dziś już nie istnieją.
Jak podkreśla UNAM, odkrycie pokazuje, że linia ewolucyjna aksolotli jest znacznie starsza, niż wcześniej przypuszczano. Jej przedstawiciele zamieszkiwali tereny dzisiejszego Meksyku już w pliocenie, a różnicowanie gatunków było związane z dawnymi jeziorami. To kolejny dowód, że współczesna bioróżnorodność Meksyku ma korzenie sięgające ekosystemów, które zniknęły miliony lat temu.