-
Badania sugerują, że orangutany na Borneo wybierają konkretne gatunki roślin o właściwościach leczniczych zamiast spożywać przypadkowo dostępne rośliny.
-
Długoterminowa obserwacja wykazała, że 64 gatunki roślin wykorzystywanych przez orangutany mają także zastosowanie w tradycyjnej medycynie lokalnych społeczności.
-
Selekcja roślin leczniczych przez orangutany wskazuje na złożony proces podejmowania decyzji, który może łączyć instynkt, przekazywanie zachowań i ewolucyjne strategie.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Orangutany z Borneo wykazują zaskakująco świadome wzorce żywieniowe związane z roślinami o potencjalnych właściwościach leczniczych. Naukowcy obserwujący je przez lata zauważyli, że zwierzęta nie ograniczają się do podstawowego odżywiania, ale regularnie sięgają po określone gatunki roślin, które w tradycyjnej medycynie ludów lokalnych wykorzystywane są do leczenia infekcji, stanów zapalnych czy problemów trawiennych. Co istotne, niektóre z tych roślin pojawiają się w diecie orangutanów rzadko, co sugeruje, że nie są one podstawowym źródłem energii, lecz mogą pełnić inną, bardziej wyspecjalizowaną funkcję biologiczną.
Dwie dekady obserwacji i tysiące danych z dzikiej natury
Badanie przeprowadzone przez zespół naukowców związanych z University of Exeter i opublikowane w czasopiśmie Scientific Reports należy do najbardziej kompleksowych analiz zachowań żywieniowych naczelnych w środowisku naturalnym. W nowym badaniu wykorzystano długoterminowe obserwacje orangutanów żyjących w lasach torfowiskowych w środkowym Borneo.
Wykorzystano 20-letnią obserwację zebraną w ramach obserwacji ogniskowych, i zastosowano analizę Multiple Distinctive Collocation Analysis (MDCA) oraz analizę APRIORI , aby określić, czy określone kombinacje zasobów, a w szczególności te obejmujące co najmniej jeden zasób o znanych lub podejrzewanych właściwościach leczniczych, występują częściej niż można by oczekiwać na podstawie przypadku
W ramach projektu zgromadzono dane z 2419 dni obserwacji, podczas których zarejestrowano 12 236 zdarzeń żywieniowych. Obserwacjami objęto 55 indywidualnych orangutanów, a ich dieta obejmowała aż 202 gatunki roślin.
Szczególnie istotne okazało się to, że 64 gatunki roślin wykorzystywanych przez orangutany mają również zastosowanie w tradycyjnej medycynie ludności Dayak zamieszkującej Borneo. Badacze wskazali także 19 kluczowych zasobów roślinnych, które analizowano pod kątem właściwości biologicznych i potencjalnego działania farmakologicznego.
Selekcja roślin zamiast przypadkowego żerowania
Najbardziej intrygującym elementem badań był sposób, w jaki orangutany wybierają konkretne rośliny. Zamiast kierować się wyłącznie dostępnością pożywienia, wielokrotnie sięgały po gatunki o specyficznych właściwościach chemicznych.
W analizie zauważono, że wiele spożywanych roślin zawiera związki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym, przeciwpasożytniczym oraz antyoksydacyjnym. Co więcej, zwierzęta często wybierały konkretne części roślin – młode liście, korę lub pędy – czyli te, w których stężenie substancji aktywnych jest najwyższe.
Na tym etapie nie możemy powiedzieć, że orangutany świadomie „diagnozują” siebie w taki sam sposób, jak robią to ludzie
Zaskakujące podobieństwa do wiedzy ludzi
Naukowcy zwracają uwagę na uderzające podobieństwa między dietą orangutanów a wiedzą rdzennych społeczności Borneo. W wielu przypadkach te same gatunki roślin są wykorzystywane zarówno przez zwierzęta, jak i ludzi do łagodzenia podobnych dolegliwości.
Nasze odkrycia wskazują jednak, że selektywnie spożywają niektóre rośliny o właściwościach leczniczych, wykraczając poza proste odżywianie – powiedziała Allen
I jak dodała „Odkrycia te są interesujące, ponieważ niektóre gatunki roślin występowały razem w diecie orangutanów znacznie częściej, niż moglibyśmy się spodziewać.”
Co ważne, wiele z tych roślin nie stanowi głównego składnika diety orangutanów, co sugeruje, że mogą być spożywane ze względu na konkretne korzyści, a nie jako codzienne źródło pożywienia
Badania wskazują również, że orangutany nie traktują roślin leczniczych jako podstawy diety, lecz raczej jako element uzupełniający. To sugeruje, że ich wybory mogą być związane z potrzebami organizmu w konkretnych momentach, na przykład podczas infekcji pasożytniczych lub stanów zapalnych.
Wnioski: inteligencja, instynkt czy ewolucyjna strategia?
Autorzy publikacji podkreślają, że choć nie można mówić o świadomej „medycznej diagnozie”, zachowania orangutanów wskazują na zaawansowaną zdolność rozpoznawania i wykorzystywania właściwości roślin.
Zjawisko to wpisuje się w szerszą koncepcję zoofarmakognozji, czyli samoleczenia zwierząt przy użyciu naturalnych substancji. W przypadku orangutanów może ono mieć szczególnie złożony charakter, obejmujący zarówno wybór gatunków roślin, jak i konkretnych ich części.
Szympansy znane są z „samoleczenia”, na przykład poprzez zjadanie roślin, które zmniejszają liczbę wewnętrznych zakażeń pasożytniczych. Podobne zachowania zaobserwowano również u bonobo, gibonów i goryli.
Jak twierdzą naukowcy „to podejście wykracza poza izolowane obserwacje, wykrywając ustrukturyzowane wzorce korzystania z zasobów w różnych sekwencjach karmienia i dziennym spożyciu.”
Nie jest jasne, w jaki sposób uczą się tego, ale naukowcy uważają, że może to być związane z instynktem i/lub zachowaniami przekazywanymi przez wiele pokoleń.
Badacze podkreślają, że wyniki badań z Scientific Reports otwierają nowe kierunki w biologii, ekologii i farmakologii. Tropikalne lasy Borneo mogą kryć nie tylko bogactwo bioróżnorodności, ale również niewykorzystaną wiedzę o naturalnych substancjach leczniczych.
Ostatecznie odkrycie zmusza do przewartościowania spojrzenia na inteligencję zwierząt. Granica między instynktem a świadomym korzystaniem z „naturalnej apteki” okazuje się znacznie bardziej płynna, niż dotychczas zakładano.
Jak podkreślają badacze na łamach Scientific Reports „nasze ustalenia należy interpretować jako hipotezę generującą, identyfikującą potencjalne taksony i wzorce behawioralne, które mogą pomóc w ustaleniu priorytetów przyszłych badań ukierunkowanych. Powinny one idealnie integrować analizy chemiczne ze szczegółowymi danymi behawioralnymi i zdrowotnymi w celu walidacji funkcji terapeutycznej, co jest obecnie stosowane w ten sposób, a jednocześnie oferować potencjalne spostrzeżenia na temat nowych zasobów medycznych i podkreślać znaczenie rdzennej wiedzy ekologicznej i etnomedycznej dla ochrony bioróżnorodności i badań nad zdrowiem globalnym.”