-
Bataspis crux miał głowę o kształcie skrzydeł nietoperza i nie posiadał szczęk, co upodobniało go do współczesnych minogów, ale wyróżniał się miękkimi, ruchomymi wypustkami na głowie.
-
Cyfrowe modelowanie pokazało, że wypustki na głowie tej ryby zapewniały jej wyjątkowo wysoki stosunek siły nośnej do oporu, umożliwiając poruszanie się z dużą szybkością.
-
W epoce dewonu Bataspis crux był w stanie unikać drapieżników dzięki tempości i elastycznej budowie, mimo braku pancerza ochronnego.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Szczątki ryby zwanej Bataspis crux zostały odnalezione w pobliżu Qujing w chińskiej prowincji Junnan. Zachowały się w drobnoziarnistym żółtoszarym piaskowcu z wczesnego dewonu. To okres, w którym ryby bujnie się rozwijały, w tym ryby bezszczękowe.
Dzisiaj są rzadkością i grupą wtórną wobec wszystkich innych ryb, sprowadzają się głównie do minogów. W dewonie odgrywały istotną rolę i były powszechne. Ryby te mają wydłużone ciała i podobne do ząbków twory w jamie gębowej zamiast klasycznych szczęk.
Galeaspidy miały przedziwne twory na głowie
Bataspis crux był właśnie rybą bezszczekową. Różnił się jednak bardzo wyraźnie od współczesnych minogów. Owszem, miał wydłużone ciało podobne do węgorza, ale wyróżniał tę rybę kształt tarczy na głowie. Takie tarcze były typowy dla galeaspidów, do których należał ten gatunek. Galeaspidy to ryby bezszczękowe żyjącymi w sylurze i dewonie, których głowy osłaniały pancerne tarcze o przedziwnych kształtach.
U Bataspis crux głowę pokrywały twory przypominające skrzydła, a dokładniej – skrzydła nietoperza. To wprawiło naukowców w zdumienie. Większość galeaspidów ukrywała głowy pod pancernymi kopułami, pokrytymi kolcami albo grzebieniami, co nadawało im nieziemskiego wyglądu. Tymczasem u tego gatunku nie mieliśmy ani kopuły, ani wielkiego pancerza, ale skrzydlaste wypustki. Nie twarde, ale miękkie i skórzaste. Zadziwiające.
Wygląda bowiem na to, że taka głowa zwierzęcia to pewien ewenement. Bataspis nie chronił jej pancerzem, nie polegał na zbroi. Jego wypustki i twory na głowie były miękkie i ruchome. O co tu chodzi?
O szybkość.
Skrzydła nietoperza nadawały rybie dużą szybkość
Naukowcy bowiem postanowili sprawdzić, do czego właściwie służyła dewońskiej rybie taka nietypowa budowa głowy. Zbudowali cyfrowy, trójwymiarowy model ryby i poddali go komputerowej symulacji przepływu wody. Intuicja nie zawiodła. Wyniki pokazały, że skrzydła nietoperza na głowie zapewniały Bataspis crux najwyższy stosunek siły nośnej do oporu, jaki kiedykolwiek zmierzono u ryb z tego okresu.
Inaczej mówiąc, ta ryba miała kapitalnie aerodynamiczne kształty i wsparcie w postaci miękkich, może błoniastych tworów na głowie, które działały jak wsparcie podczas pływania. Przepływ wody przyspieszał nad zakrzywioną górną powierzchnią wypustek przypominających skrzydła, a jednocześnie zwalniał pod ich płaskim spodem, wytwarzając siłę nośną na tej samej zasadzie, która pozwala skrzydłom samolotu latać. Słowem, ta ryba nie tyle pływała, co latała w wodzie.
Latała jak podwodny samolot, a taka budowa ciała i głowy pozwalała jej zapewne rozwinąć bardzo duże prędkości, niespotykane u innych galeaspidów ani w ogóle ryb mórz epoki dewonu. Bezszczękowa i prymitywna w budowie ryba miała zaawansowaną konstrukcję anatomiczną, dzięki której uzyskiwała bardzo wysoki stosunek siły nośnej do oporu przy małych kątach natarcia. Musiała pruć wodę jak torpeda, szybko przyspieszać. „Wyrostki czaszkowe u kręgowców są na ogół związane z drapieżnictwem i obroną przed nimi” – pisze „Paleontology”. U tej ryby było inaczej, służyły do osiągania dużych prędkości.
Nie potrzebowała pancernej osłony głowy ani ciała. Morza epoki dewonu były bardzo niebezpieczne. Nie brakowało tu bardzo groźnych i dużych morskich drapieżników – innych ryb o potężnych szczękach. Należał do nich chociażby kilkumetrowy dunkleosteus (szczątki tego przerażającego drapieżnika odkryto także w Polsce), ale Bataspis crux potrafił uciec każdemu. Przyspieszał i odpływał z dużą prędkością, często nieuchtywny dla wrogów.