-
Nietoperze często były postrzegane negatywnie, głównie przez powiązania z legendami o wampirach i czarownicach, co prowadziło do ich tępienia.
-
Nowe badania sugerują, że kolebką nietoperzy była Europa, a nie współczesne obszary tropikalne, gdzie obecnie występuje najwięcej gatunków.
-
Analiza genomów i skamieniałości nietoperzy wykazała, że pojawiły się one w Europie około 65 mln lat temu i od początku potrafiły aktywnie latać oraz echolokować.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Dzisiaj Europa ma wiele swoich nietoperzy, ale pod względem liczby ich gatunków czy różnorodności daleko jej do państw leżących w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Dla przykładu: w Polsce mamy 27 gatunków nietoperzy i wszystkie są owadożerne. Niemcy w swej faunie odnajdują 24 gatunki owadożernych nietoperzy, a leżąca dalej na południe wspomniana Rumunia ma ich również 24.
Listę z największą liczbą gatunków nietoperzy otwiera Indonezja – jest ich ponad 200. Niewiele mniej ma Kolumbia. Dalej są Ekwador, Wenezuela, Honduras, Peru, Tajlandia czy Meksyk. Tam liczba gatunków nietoperzy grubo przekracza 100. Nie tylko owadożernych, ale i owocożernych rudawek. Na świecie mamy także nietoperze żywiące się nektarem, rybami, nawet polującymi na ptaki i inne ssaki. Ich wzajemne pokrewieństwo wciąż jest kwestią dyskusyjną.
Warto pamiętać, że nietoperze to dzisiaj drugi pod względem liczby gatunków (po gryzoniach) rząd ssaków, co świadczy o kolosalnym sukcesie ewolucyjnym tych zwierząt. Nie wiadomo jednak było dotąd, jak i gdzie ten sukces ewolucyjny się zaczął, gdyż pochodzenie latających ssaków stanowiło przez lata zagadkę. Udało się ją rozwiązać.
Nietoperze podbiły powietrze w erze kenozoicznej
W erze mezozoicznej ssaki nie latały. Przestworza były opanowane przez bezkręgowce takie jak owady, a wśród kręgowców dominowały pterozaury – pierwsze zwierzęta kręgowe, które wzbiły się w niebo. Mieliśmy już w mezozoiku ptaki, ale nie były one tak powszechne jak obecnie. Ssaki stanowiły grupę zwierząt lądowych i naziemnych.
66 milionów lat temu jednak uderzenie asteroidy zgładziło mezozoiczne życie, także pterozaury. Karty życia zostały na Ziemi potasowane na nowo i nowe grupy zwierząt zaczęły zajmować wolne nisze, w tym ssaki. One wzbiły się również w powietrze.
Najstarszym nietoperzem znanym z kompletnych szkieletów jest Icaronycteris, opisany w 1966 r. w formacji skalnej Green River na terenie Kolorado, Utah i Wyoming w Stanach Zjednoczonych. Ten nieduży nietoperz jeszcze z wyraźnym ogonem miał wielkość ludzkiej dłoni i żył ponad 52 miliony lat temu.
Nowe badania, o których czytamy w „Nature” , otwiera się w nowym okniedowodzą jednak, że nietoperze są grupą ssaków o wiele starszą niż ten gatunek z USA i nie wywodzą się z Ameryki, ale właśnie z Europy. To ona jest kolebką ewolucji tych zwierząt.
Badania, które przeprowadziła Liliana Davalos ze Stony Brook University w Nowym Jorku oraz cały zespół naukowców polegały na przeanalizowaniu genomów tych zwierząt, co jest szalenie trudne, biorąc pod uwagę jak liczna i rozpowszechniona to grupa ssaków. Naukowcy pracowali od 2017 r. i zbadali 103 gatunki ze wszystkich 21 rodzin nietoperzy. Uwzględnili również 44 skamieniałości nietoperzy i zrekonstruowali 26 chromosomów przodków tych latających ssaków. Jest to największe dotąd badanie genomu i skamieniałości nietoperzy i przedsięwzięcie, w którym wzięło udział 134 badaczy z 64 krajów.
Nietoperze swymi korzeniami sięgają Europy w eocenie
Efektem benedyktyńskiej pracy jest ustalenie, że nietoperze pojawiły się na Ziemi znacznie wcześniej niż 52 miliony lat temu. Wygląda na to, że latające ssaki zajęły niebo błyskawicznie, niemal od razu po wymarciu pterozaurów. Najstarsze kopalne nietoperze prawdopodobnie wywodziły się z Europy i pojawiły się tam około 65 milionów lat temu jako jedna z pierwszych grup zwierząt nowego świata, pierwsza z grup ssaków zajmujących miejsce po dinozaurach i pterozaurach. Naukowcy ustalili, że najstarsze nietoperze wyewoluowały od razu w kierunku zdolności do aktywnego lotu i nie ma zapisów kopalnych przodków nietoperzy, którzy nie potrafili latać. Ponadto inna kluczowa cecha nietoperzy, czyli zdolność do echolokacji, również wywodzi się z europejskich linii rozwojowej i była obecna w pierwszej znanej linii nietoperzy, zwanej Eochiroptera.
Wciąż brakuje jednak dostatecznej liczby szczątków kopalnych nietoperzy z początków ery kenozoicznej np. z eocenu. Jednym z najstarszych z tych ssaków znanych z kompletnych kości z Europy jest Palaeochiropteryx, odnaleziony w słynnym kamieniołomie Messel w Niemczech. Pochodzi sprzed 48 milionów lat. Z kolei Archaeonycteris znajdowany w Niemczech, Francji i Portugalii był jeszcze starszy.