-
Nowe skamieniałości odkryte w Portugalii wskazują na obecność najstarszego znanego dinozaura w Europie.
-
Silezaur z Polski okazał się należeć do archozauromorfów, a nie do dinozaurów, mimo wcześniejszych przypuszczeń.
-
Szczątki znalezione w Algarve są o co najmniej 20 milionów lat starsze niż dotychczas znane dinozaury z Anglii, lecz nadal brakuje pełnych danych na temat ich dokładnej klasyfikacji.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Znalezisko to wiele zmienia w naszym postrzeganiu ewolucji dinozaurów na kontynencie europejskim. Nie jest ona bowiem uważana za kolebkę tych zwierząt. Owszem, gdy w 2000 r. polscy paleontologowie opisali odkryty w Krasiejowie na Opolszczyźnie gatunek Silesaurus opolensis, wydawało się, że mamy tu przełom, a silezaur z Polski to najstarszy znany dinozaur nie tylko w Europie, ale i na świecie.
Niektórzy naukowcy klasyfikowali go jako wczesnego dinozaura, jednak inni paleontologowie uznają go jedynie za przedstawiciela grupy dinozaurom pokrewnej. Poza tym skały w Krasiejowie niekoniecznie muszą pochodzić z karniku, czyli okresu triasu sprzed ponad 230 milionów lat. Może raczej z noryku, który trwał od 208 do 227 milionów lat temu.
Pierwsze dinozaury ewoluowały na Gondwanie
Dzisiaj wiemy, że dinozaury pochodzą z południowego kontynentu Gondwana. Wiele ich prymitywnych form wykształciło się w triasie na terenie dzisiejszej Ameryki Południowej, w Brazylii czy Argentynie. Pierwszeństwo przyznaje się jednak najczęściej afrykańskiemu zwierzęciu znanemu jako niasazaur, jako że odkryto je w 2013 roku w południowej Tanzanii, niedaleko Jeziora Niasa (Malawi). Niasazaur mógł żyć nawet 231,4 mln lat temu, ale wciąż trwają spory, czy był już dinozaurem. Z kolei Mberisaurus, czyli wczesny zauropodomorf znaleziony w Republice Południowej Afryki i Zimbabwe, to zwierzę sprzed 231-230 mln lat temu.
A co z Europą? Okazuje się, że dinozaury istniały tu dość wcześnie, mniej więcej w tym okresie, z którego pochodzą szczątki polskiego silezaura.
Skamieniały kręg teropoda o długości mniej więcej kciuka, znaleziony w regionie Algarve w południowej Portugalii, może być najstarszym szczątkiem dinozaura, jaki kiedykolwiek odkryto na Półwyspie Iberyjskim. A także w całej Europie.
Trias był okresem szybkiej ewolucji wczesnych dinozaurów
Kawałek kości pochodzi ze skał Silves, które paleontologowie datują na późny trias, czyli ponad 220 milionów lat temu. To jest spora sensacja, na miarę znalezienia silezaura w Polsce. Do tej pory bowiem tak wczesną, triasową faunę Portugalii kojarzono głównie z płazami, fitozaurami, plakodontami i rybami. Przypomnijmy, że w epoce środkowego triasu przed 220 milionami lat, okresie targanym wieloma kataklizmami i wymieraniami, dinozaury dopiero się kształtowały. W świecie zdominowanym przez inne zwierzęta, w tym gatunki pozostałe po katastrofie wymierania permskiego 20-30 milionów lat wcześniej, przodkowie dinozaurów szukali dopiero przestrzeni dla siebie. Nie były to jeszcze zwierzęta duże ani zróżnicowane, to miało nadejść dopiero na koniec triasu i rozwinąć się do fenomenalnych form w jurze i kredzie. To dinozaury stały się szczytem ewolucji i najdłużej panującą na świecie grupą zwierząt kręgowych w dziejach naszej planety – przez około 150 milionów lat, zatem przeszło dwukrotnie dłużej niż okres dzielący nad od ich wymarcia.
O sensacyjnym znalezisku w Portugalii czytamy w „Fossil Imprint”. Informuje ono, że do tej pory nie opisano żadnych fragmentów kości dinozaurów z triasu na terenie Portugalii, choć istnieją pewne odciski stóp przypisywane tym zwierzętom. Aby zidentyfikować skamieniałość, naukowcy porównali ją z kręgami wielu wczesnych dinozaurów i ich krewnych. Analizy pozwoliły zaklasyfikować okaz do neoteropodów, wczesnych dinozaurów drapieżnych, a także do najbliższego krewnego Sarcosaurus woodi, gatunku znanego z wczesnojurajskich skał Anglii. Okaz z Portugalii jest jednak co najmniej o 20 milionów lat starszy od angielskiego sarkozaura, więc mało prawdopodobne jest, aby należał do tego samego gatunku.
Mamy więc nowego, zapewne najstarszego znanego w Europie dinozaura, ale szczątków jest zbyt mało, aby powiedzieć coś więcej. Nawet to, o jakich wczesnych teropodach mówimy w jego wypadku. Jest to jednak dowód na to, że między 230 a 220 milionami lat ewolucja wczesnych dinozaurów postępowała bardzo szybko, a nowe gatunki zasiedlały kolejne lądy, w tym Europę.