-
Konkrecje polimetaliczne z dna Pacyfiku są bogate w metale, takie jak mangan, nikiel, kobalt i miedź, niezbędne do produkcji nowoczesnej elektroniki.
-
Naukowcy odkryli, że wewnątrz pojedynczej bryły może żyć nawet 245 mikroorganizmów, co czyni te struktury istotnymi mikrosiedliskami.
-
Przemysłowe wydobycie tych zasobów w strefie Clarion–Clipperton może doprowadzić do nieodwracalnej utraty unikalnych ekosystemów, które tworzyły się przez miliony lat.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Dno oceaniczne bywa przedstawiane jako bezkresna, pusta równina. W rzeczywistości nawet pozornie jednolity muł jest miejscem życia wielu organizmów. Niektóre przemieszczają się po jego powierzchni, inne drążą korytarze, jeszcze inne potrzebują twardego podłoża, do którego mogłyby się przyczepić. Na rozległych obszarach głębokiego Pacyfiku takiego podłoża dostarczają konkrecje polimetaliczne.
Konkrecje powstają niezwykle powoli, gdy wokół niewielkiego jądra odkładają się kolejne warstwy związków metali. Mogą przypominać ciemne ziemniaki rozsypane po dnie. Zawierają między innymi mangan, nikiel, kobalt i miedź. Zainteresowanie ich wydobyciem wzrosło wraz z zapotrzebowaniem na surowce do baterii i elektroniki. Problem polega na tym, że zbieranie takich brył z dna oznacza równocześnie usuwanie części siedliska.
Bogactwo życia ukrywa się na dnie morza
Międzynarodowy zespół pod kierunkiem naukowców z holenderskiego instytutu NIOZ i centrum MARUM Uniwersytetu w Bremie zbadał organizmy zamieszkujące wnętrza i szczeliny konkrecji. Wyniki opublikowano w „Scientific Reports”. W pojedynczej bryle znajdowano średnio 17 zwierząt, ale rekordowa skrywała ich 245. To nie są wielkie skorupiaki widoczne gołym okiem, lecz przedstawiciele drobnej fauny żyjącej między ziarnami osadu i w niewielkich przestrzeniach.
Badacze zastosowali różne techniki, w tym obserwacje mikroskopowe i analizy DNA, aby lepiej poznać mieszkańców konkrecji. Okazało się, że nie są one tylko przypadkowymi kamieniami, pod którymi zwierzęta szukają schronienia. Szczeliny tworzą odrębne środowisko, w którym znajdują się organizmy niewystępujące w taki sam sposób w otaczającym mule. Usunięcie konkrecji może więc oznaczać utratę całego niewielkiego siedliska.
Na głębokości kilku kilometrów, gdzie nie dociera światło słoneczne, każdy kawałek twardego podłoża może mieć znaczenie. Większość dna pokrywa miękki osad, w którym trudno zakotwiczyć się organizmom potrzebującym stabilnej powierzchni. Konkrecje tworzą więc niewielkie wyspy odmiennego środowiska, oddzielone od siebie połaciami mułu. Na ich powierzchni mogą osiedlać się między innymi gąbki, koralowce i inne zwierzęta prowadzące osiadły tryb życia. Nowe badanie pokazuje, że również wnętrze tych brył może być zamieszkane. Jedna konkrecja zapewnia zatem schronienie organizmom o bardzo różnych wymaganiach.
Znaczenie odkrycia jest większe, niż sugerowałaby liczba kilkuset mikroskopijnych zwierząt. Na wielkich głębinach pożywienia jest niewiele. Większość energii dociera z wyższych warstw oceanu w postaci opadającej materii organicznej. Życie rozwija się powoli, a wiele gatunków ma ograniczone możliwości szybkiego zasiedlania nowych miejsc. Zniszczenia, które w płytkim morzu mogłyby być naprawiane przez lata, na głębokim dnie mogą pozostawiać ślad znacznie dłużej.
Koparka na dnie Pacyfiku
Wydobycie konkrecji ma polegać na zbieraniu ich z powierzchni dna i transportowaniu na statek. Takie działanie narusza osady, wzbudza chmury drobnego mułu i usuwa twarde struktury, które tworzyły się przez miliony lat. Nie chodzi więc wyłącznie o hałas czy chwilowe zmętnienie wody. Z powierzchni dna mogą bezpowrotnie zniknąć miejsca, do których przystosowały się miejscowe organizmy.
Planowane urządzenia wydobywcze przypominają wielkie podwodne pojazdy poruszające się po dnie na gąsienicach. Mają zbierać konkrecje z powierzchni osadów, a następnie przesyłać je rurami na statek. Wraz z bryłami maszyny mogą usuwać lub uszkadzać organizmy żyjące bezpośrednio na trasie przejazdu. Dodatkowym zagrożeniem jest unoszony muł, który może osiadać na zwierzętach również poza obszarem wydobycia. Zasięg takiego oddziaływania będzie zależał między innymi od konstrukcji urządzeń, prądów morskich i ilości wzbijanego osadu.
Szczególne zainteresowanie przemysłu budzi strefa Clarion-Clipperton na Pacyfiku, rozciągająca się między Hawajami a Meksykiem. To obszar rozległych pól konkrecji i równocześnie teren intensywnych badań biologicznych. Kolejne wyprawy odkrywają tam gatunki nieznane nauce oraz związki między obfitością konkrecji a składem zespołów organizmów. To znaczy, że ocena szkód wymaga poznania przyrody, której inwentaryzacja jeszcze trwa.
Zwolennicy wydobycia przekonują, że metale pozyskane z oceanu mogą zmniejszyć zależność od kopalń na lądzie, których działalność również wiąże się ze znacznymi szkodami środowiskowymi. Ten argument wymaga jednak porównania całych łańcuchów dostaw, a także uwzględnienia recyklingu baterii i rozwoju technologii potrzebujących mniejszych ilości rzadkich surowców.
Czy takie siedlisko można odtworzyć?
Teoretycznie można wyobrazić sobie wysypanie na dnie nowych twardych brył. Nie wiadomo jednak, czy zastąpiłyby stare konkrecje pod względem budowy, składu chemicznego, szczelin i mieszkających w nich organizmów. Naturalne konkrecje narastają niezwykle wolno, a ich ekologiczna rola jest związana z długą historią miejscowego środowiska. Odtworzenie wyglądu podłoża nie musi oznaczać przywrócenia całego ekosystemu.
Naukowcy z NIOZ i MARUM podkreślają konieczność dokładnego poznania tej przyrody, zanim zapadną decyzje o przemysłowym zbieraniu konkrecji. Odkrycie zwierząt mieszkających w ich wnętrzu dodaje kolejny element do oceny ryzyka. Rzecz, która na pokładzie statku wyglądałaby jak grudka rudy, na dnie Pacyfiku może być całym domem. A w miejscu, gdzie nowe siedliska powstają w geologicznym tempie, jego utrata może okazać się praktycznie nieodwracalna.
Do tego dochodzi pytanie o skalę wydobycia. Pojedyncza próbka pobrana przez naukowców pozostawia niewielki ślad, ale przemysłowe urządzenie musiałoby przemieszczać się po dużym obszarze. Nawet niewielka szkoda przypadająca na jeden metr kwadratowy może stać się ogromna, jeżeli pomnożyć ją przez tysiące kilometrów kwadratowych dna. Dlatego eksperymenty powinny badać nie tylko zachowanie maszyny, ale również organizmy żyjące w osadach, na powierzchni brył i w ich wnętrzu, a także tempo ich ewentualnego powrotu.