-
Zmiany klimatu i utrata siedlisk zmuszają nietoperze do częstszych kontaktów z ludźmi, co zwiększa ryzyko przenoszenia chorób wirusowych, takich jak Ebola czy wirusy Nipah i Hendra.
-
Fale upałów wywołują u nietoperzy stres fizjologiczny, który prowadzi do częstszego wydalania wirusów oraz osłabienia lub śmierci osobników, zwiększając prawdopodobieństwo kontaktu ludzi z zakażonymi zwierzętami.
-
Ochrona naturalnych siedlisk i miejskich terenów zielonych oraz unikanie bezpośredniego kontaktu z chorymi lub martwymi zwierzętami to kluczowe działania zapobiegające powstawaniu nowych epidemii.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Jak przypominają naukowcy z Adelaide University, nietoperze przenoszą niektóre z najgroźniejszych wirusów na świecie. Mowa m.in. o Eboli, chorobie marburskiej, zakażeniach wirusami Nipah i Hendra oraz australijskim lyssawirusem nietoperzy.
W szeroko zakrojonym przeglądzie badań opublikowanym w magazynie „The BMJ” przeanalizowali oni drogi przenoszenia, metody zapobiegania oraz leczenie niektórych z najniebezpieczniejszych chorób wirusowych związanych z nietoperzami.
Ostrzegają, że zmiany klimatu mogą zwiększyć ryzyko zakażeń różnymi groźnymi wirusami. Wzrost temperatur, wylesianie i utrata różnorodności biologicznej zaburzają bowiem funkcjonowanie naturalnych ekosystemów, zmieniają miejsca bytowania i żerowania nietoperzy oraz zwiększają możliwości ich kontaktu z ludźmi i zwierzętami domowymi.
Owocożerne rudawki masowo teraz wymierają
Badacze zwracają uwagę, że we wschodnich stanach Australii dochodzi obecnie do masowego wymierania rudawek (nietoperzy owocożernych). Dzieje się to najprawdopodobniej wskutek głodu i warunków pogodowych związanych z utratą siedlisk i zmianami klimatu.
„Zmiany klimatu i utrata siedlisk wywierają coraz większą presję na populacje nietoperzy na całym świecie. To zmusza je do przystosowywania się do kurczących się siedlisk naturalnych, co może prowadzić do coraz częstszych kontaktów z ludźmi” – zaznacza dr Jessica Stanhope ze School of Medicine w Adelaide University, współautorka badania.
„Właśnie dlatego ochrona nietoperzy i ich naturalnych siedlisk jest tak ważna. Paradoks polega na tym, że zmiany wprowadzane przez ludzi w tych środowiskach mogą ostatecznie mieć poważne konsekwencje dla naszego własnego zdrowia” – ostrzega ekspertka.
Odbudowa siedlisk nietoperzy zmniejszy ryzyko chorób
Zdaniem naukowców, dla zmniejszenia ryzyka przyszłych epidemii ważna będzie ochrona i odbudowa siedlisk nietoperzy, ograniczenie kontaktów ludzi z zakażonymi zwierzętami oraz opracowanie skuteczniejszych szczepionek i metod leczenia.
„Niszczenie siedlisk nie odbywa się wyłącznie w odległych lasach. Dochodzi do niego również w naszych miastach, gdzie wycina się drzewa, aby zrobić miejsce pod nową zabudowę” – mówi prof. Philip Weinstein ze School of Public Health w Adelaide University, współautor publikacji.
„Obecnie w Adelajdzie, w związku z rozwojem zabudowy miejskiej, wycina się dojrzałe drzewa. Tymczasem to właśnie takie naturalne siedliska musimy chronić, jeśli poważnie myślimy o zachowaniu różnorodności biologicznej i ograniczeniu ryzyka pojawiania się nowych chorób zakaźnych. Kiedy niszczymy siedliska nietoperzy i pozbawiamy je źródeł pożywienia – ryzykujemy, że zmusimy je do częstszych kontaktów z ludźmi, stwarzając więcej okazji do rozprzestrzeniania się chorób” – przestrzega.
Wirus Hendra przeszedł z nietoperzy na konie
Groźny nie jest tylko bezpośredni kontakt ludzi z nietoperzami. Naukowcy podkreślają, że mogą one przenieść choroby także na zwierzęta domowe, które z kolei mogą zakazić człowieka.

„Zaobserwowaliśmy to w Australii w przypadku wirusa Hendra, który może przenosić się z nietoperzy na konie, a następnie na ludzi, a także, w niektórych częściach Azji w przypadku wirusa Nipah. W jego przenoszeniu istotną rolę odgrywały świnie” – tłumaczy prof. Weinstein.
Wśród zagrożeń dla nietoperzy, a przez to także dla ludzi, badacze wymieniają także fale gorąca. Powodują one u tych latających ssaków silny fizjologiczny stres, często zwiększający ilość przekazywanych dalej wirusów.
Nietoperze cierpią z powodu upałów
Fale upałów mogą też prowadzić do osłabienia, chorób, a nawet śmierci nietoperzy wskutek przegrzania, co zwiększa prawdopodobieństwo kontaktu ludzi z zakażonymi osobnikami.
„Dlatego tak ważne jest, aby nigdy nie dotykać chorych ani martwych nietoperzy. Każdy, kto napotka nietoperza potrzebującego pomocy, powinien skontaktować się z organizacją zajmującą się ratowaniem dzikich zwierząt lub odpowiednimi lokalnymi służbami” – zwraca uwagę jeden z badaczy, prof. Wayne Boardman ze School of Animal and Veterinary Sciences w Adelaide University.
Badacze wskazują też na relatywnie proste sposoby pomocy nietoperzom. W Adelajdzie, na terenie kolonii rudawek, na wysokości ok. 15 metrów nad ziemią, w koronach drzew zainstalowano rozbudowany system zraszaczy, który pomaga nietoperzom ochłodzić się podczas fal upałów.
Naukowcy uważają, że zapobieganie chorobom musi jednak opierać się w dużej mierze na ochronie naturalnego środowiska nietoperzy.

„Ostatecznie musimy chronić i odbudowywać siedliska, od których zależą nietoperze, ograniczać czynniki zmuszające je do przenoszenia się na obszary miejskie oraz przeciwdziałać zmianom klimatu. Ochrona nietoperzy i ich naturalnego środowiska to również ochrona zdrowia ludzi” – podsumowuje dr Stanhope.
Naukowcy podkreślają, że nietoperze odgrywają także kluczową rolę w utrzymaniu zdrowych ekosystemów. M.in. zapylają rośliny i rozsiewają nasiona, pomagając zachować lasy i zadrzewienia, zjadają ogromne ilości owadów, w tym komarów i szkodników upraw.