-
Jaskółki dymówki od dawna budują gniazda w pobliżu ludzi, lecz przepisy sanitarne i wymagania handlowe nie zalecają tej praktyki, podczas gdy prawo ochrony przyrody utrudnia usuwanie ptasich gniazd.
-
Prawo zakazuje niszczenia, usuwania i uszkadzania gniazd jaskółek, dopuszczając wyjątek tylko od połowy października do końca lutego z powodu bezpieczeństwa lub wymogów sanitarnych.
-
Eksperci proponują rozwiązania takie jak stosowanie półek pod gniazdami i podkreślają potrzebę edukacji kontrolerów oraz dialogu między organizacjami dotyczącymi dobrych praktyk.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Ochrona jaskółek opiera się na krajowej ustawie o ochronie przyrody oraz unijnej Dyrektywie Ptasiej. Konflikt w oborach wynika ze zderzenia przepisów o ochronie zwierząt z rosnącymi, komercyjnymi wymogami higienicznymi stawianymi producentom rolnym.
Były komisarz UE ds. rolnictwa Janusz Wojciechowski zwraca uwagę na konflikt między przepisami dotyczącymi wymogów weterynaryjnych w gospodarstwach a ochroną gatunkową jaskółek. W związku z tym do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skierowana została petycja, której autorzy domagają się uchylenia zapisów określanych przez nich jako prawo antyjaskółcze.
Ich zdaniem przepisy nakładające na gospodarstwa obowiązek zabezpieczenia budynków przed dostępem innych zwierząt mogą w praktyce prowadzić do presji na usuwanie gniazd jaskółek, mimo że ptaki te są objęte ochroną gatunkową. Wojciechowski podkreśla, że problem nie wynika z unijnych regulacji, lecz z krajowych przepisów przyjętych przez resort rolnictwa.
Autorzy petycji wskazują, że nie powinno dochodzić do sytuacji, w której rolnik staje przed wyborem między spełnieniem wymogów sanitarnych a przestrzeganiem przepisów o ochronie przyrody. Postulują zmianę przepisów i zastosowanie rozwiązań, które pozwolą ograniczyć ryzyko zanieczyszczenia paszy, wody czy produktów pochodzenia zwierzęcego bez konieczności niszczenia gniazd chronionych ptaków. W ich ocenie możliwe jest pogodzenie wymogów higienicznych z ochroną jaskółek, m.in. poprzez odpowiednie rozwiązania techniczne zabezpieczające obory.
Wymogi dot. zabezpiecznaia gospodarstw
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych dla gospodarstw, w których zwierzęta lub produkty pochodzenia zwierzęcego są wprowadzane na rynek, budynki przeznaczone do utrzymywania zwierząt powinny być odpowiednio zabezpieczone przed dostępem innych zwierząt.
Wymóg ten obejmuje również dzikie ptaki, w tym powszechnie występujące na polskiej wsi jaskółki. Jak wyjaśnia na łamach Gazety Pomorskiej lek. wet. Wojciech Młynarek, ich odchody mogą przedostać się do paszy lub wody przeznaczonej dla zwierząt, a w określonych sytuacjach także zanieczyścić mleko. Takie skażenie może stanowić źródło zakażeń, między innymi salmonellozą.
Polskie ptaki pod ochroną
Wszystkie dzikie ptaki występujące w Polsce, w tym jaskółki dymówka i oknówka, są objęte ochroną gatunkową. Podstawę stanowią ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody oraz rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt.
-
Jerzyki ciągle wracają w te same miejsca. Jeden kraj ma specjalne cegły
-
Te ptaki kochają niemal wszyscy. Pomagają w walce z trudnym przeciwnikiem
Zakazane jest niszczenie, usuwanie i uszkadzanie gniazd – zarówno tych z jajami czy pisklętami, jak i pustych. Ptaki często wracają do tych samych miejsc w kolejnych sezonach. Jedyny ogólny wyjątek przewidziany w rozporządzeniu dotyczy okresu od 16 października do końca lutego. W tym czasie wolno usuwać gniazda z obiektów budowlanych, w tym obór, ale tylko wtedy, gdy wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne.
Poza tym okresem, a zwłaszcza w sezonie lęgowym trwającym od marca do połowy października, konieczne jest zezwolenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Nie ma natomiast żadnego przepisu, który nakazywałby rolnikom usuwanie gniazd jaskółek. Wręcz przeciwnie – prawo ochrony przyrody stoi w tym przypadku wyżej niż zwykłe wymagania porządkowe.
Rolnicy od lat zgłaszają natomiast, że podczas kontroli weterynaryjnych lub przy staraniach o certyfikaty jakości wymagane przez sieci handlowe pojawiają się naciski na usunięcie gniazd. Powodem są odchody ptaków, które według niektórych standardów higienicznych nie powinny znajdować się w budynkach inwentarskich. Szczególnie problematyczne stają się wymagania niektórych systemów certyfikacji.
Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, od lat podkreśla, że takie żądania są bezprawne. Nie ma bowiem przepisu, który pozwalałby weterynarii czy certyfikatorom nakazywać niszczenie gniazd chronionych gatunków.
Co więcej, jaskółki są przecież bardzo pożyteczne – jedna para z potomstwem potrafi zjeść w sezonie setki tysięcy owadów, w tym much i komarów. Usuwanie gniazd bez zachowania procedur jest nielegalne i szkodliwe dla lokalnej populacji. Istnieją proste rozwiązania techniczne, takie jak półki pod gniazdami zbierające odchody, a prawo unijne w postaci Dyrektywy Ptasiej również nakłada na państwa obowiązek ochrony tych gatunków. Rolnicy i część doradców branżowych zwracają z kolei uwagę na realne problemy z utrzymaniem czystości w budynkach, presję ze strony odbiorców i systemów certyfikacji, ryzyko uwag podczas kontroli oraz fakt, że w nowoczesnych, szczelnych oborach ptaki i tak coraz rzadziej znajdują dogodne miejsca do gniazdowania.