-
Naukowcy przeanalizowali próbki krwi 47 wolno żyjących zwierząt, w tym 26 tapirów nizinnych oraz 21 mrówkojadów wielkich z terenów Pantanalu i Cerrado.
-
Badanie opublikowane w „Nature” dowodzi, że mikroplastik występuje we krwi zwierząt nawet na obszarach oddalonych od ludzkich osiedli i bezpośrednich źródeł zanieczyszczeń.
-
Wyniki analiz wskazują na statystyczną zależność między bliskością ludzkiej infrastruktury a wyższym stężeniem drobin tworzyw sztucznych w organizmach dzikich ssaków.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Tapir wędrujący przez brazylijskie mokradła nie korzysta z plastikowych opakowań. Olbrzymi mrówkojad, szukający termitów w trawach i zaroślach, również nie ma żadnego związku z produkcją tworzyw sztucznych. A jednak oba gatunki mogą stykać się z mikroplastikiem przez wodę, pożywienie, glebę lub powietrze. Nowe badanie pokazuje, że cząstki plastiku wykryto nie tylko w otoczeniu tych zwierząt, ale także w ich krwi.
Międzynarodowy zespół przeanalizował próbki pobrane od 47 wolno żyjących ssaków: 26 tapirów nizinnych i 21 mrówkojadów wielkich. Zwierzęta pochodziły z różnych brazylijskich środowisk, w tym z Pantanalu i Cerrado. Badacze zestawili wyniki analiz krwi z danymi o przemieszczaniu się zwierząt oraz stopniu przekształcenia terenu przez ludzi. Dzięki temu mogli sprawdzić, czy ekspozycja na działalność człowieka wiąże się z ilością wykrywanego mikroplastiku.
Im bliżej ludzi, tym więcej plastiku
Im bliżej ludzkich osiedli i miejsc składowania odpadów żyły zwierzęta, tym więcej drobin plastiku znajdowano w ich krwi. Sugeruje to, że działalność człowieka zwiększa ilość mikroplastiku, z którym stykają się dzikie ssaki. Plastik może przedostawać się do ich organizmów wraz z wodą i pożywieniem, nawet jeśli zwierzęta unikają bezpośredniego kontaktu z ludźmi.
U tapirów wykrywano średnio 98,9 cząstek mikroplastiku w mililitrze krwi, a u mrówkojadów 42,8. Choć u tapirów wynik był ponad dwukrotnie wyższy, badacze nie mogą stwierdzić, że ten gatunek jest bardziej narażony na zanieczyszczenie. Różnice między poszczególnymi zwierzętami były na tyle duże, a liczba przebadanych osobników na tyle mała, że różnica średnich mogła być przypadkowa. Potrzebne są badania większej liczby zwierząt, by sprawdzić, czy rzeczywiście istnieje zależność między gatunkiem a ilością mikroplastiku we krwi.
Najbardziej niepokojące jest inne spostrzeżenie: mikroplastik występował również u osobników żyjących w krajobrazach słabo przekształconych przez ludzi. Oddalenie od miasta zmniejszało narażenie, ale nie gwarantowało braku zanieczyszczenia. Oznacza to, że cząstki mogą przemieszczać się przez środowisko albo trafiać do zwierząt za pośrednictwem łańcuchów pokarmowych w sposób trudniejszy do uchwycenia samą mapą zabudowy.
Jak plastik trafia do krwi?
Mikroplastikiem nazywa się zwykle cząstki tworzyw mniejsze niż pięć milimetrów. Powstają między innymi podczas rozpadu większych odpadów, ścierania opon i tkanin syntetycznych czy uwalniania fragmentów opakowań. Nie wszystkie drobiny mają podobny kształt: mogą być włóknami, nieregularnymi odłamkami albo niemal kulistymi cząstkami. Ich właściwości zależą od rodzaju polimeru, rozmiaru i substancji obecnych na powierzchni.
Mikroplastik znaleziono już w wodach oceanicznych, glebie, opadach atmosferycznych, a nawet w śniegu na odległych obszarach polarnych. Drobiny tworzyw mogą być przenoszone przez wiatr i rzeki, a wraz z wodą krążyć między różnymi środowiskami. Wykrywano je również w organizmach zwierząt morskich i lądowych oraz w ludzkich tkankach. Ich obecność w tak wielu miejscach pokazuje, że zanieczyszczenie plastikiem dawno przestało być problemem ograniczonym do wysypisk czy zaśmieconych plaż. Trudniej natomiast ustalić, jakie stężenia występują w poszczególnych środowiskach i jakie mają konsekwencje biologiczne.
Zwierzę może połknąć zanieczyszczenia wraz z wodą, roślinami lub zdobyczą. Bardzo drobne fragmenty mogą w pewnych warunkach przekraczać bariery biologiczne i trafiać do tkanek. Nadal jednak trudno dokładnie opisać, jak często dzieje się to w przyrodzie i jakie mechanizmy dominują. Samo wykrycie mikroplastiku we krwi nie pozwala jeszcze powiedzieć, jaką chorobę wywoła on u zwierzęcia ani czy w ogóle spowoduje zauważalne objawy.
To rozróżnienie jest ważne, ponieważ badania nad zdrowotnymi skutkami mikroplastiku są wciąż intensywnie rozwijane. Eksperymenty laboratoryjne mogą pokazywać określone reakcje komórek lub organizmów, ale nie każda z nich przekłada się wprost na warunki życia dzikiego ssaka. Aby ocenić ryzyko, trzeba poznać dawkę, czas narażenia, wielkość cząstek i ich skład chemiczny.
Dlaczego akurat tapiry i mrówkojady?
Oba gatunki są dobrymi wskaźnikami zmian środowiska, choć żyją inaczej. Tapiry jedzą przede wszystkim rośliny, a przemieszczając się, rozsiewają nasiona i pomagają odnawiać lasy. Mrówkojady specjalizują się w zjadaniu mrówek i termitów. Ich odmienny sposób zdobywania pokarmu pozwala przyjrzeć się różnym drogom kontaktu z zanieczyszczeniami. Jeśli plastik pojawia się u tak różnych zwierząt, problem trudno ograniczyć do jednego rodzaju pożywienia.
Przeprowadzenie takiego badania nie jest łatwe. Dzikie ssaki trzeba bezpiecznie odnaleźć i pobrać od nich próbki, a następnie zadbać, żeby podczas pobierania i analiz nie wprowadzić do materiału przypadkowych drobin plastiku z otoczenia lub sprzętu. Dodatkową wartość mają dane o trasach zwierząt, bo pozwalają odnieść pojedynczy wynik laboratoryjny do ich rzeczywistego życia.
Nowe ustalenia pokazują także ograniczenia tradycyjnego myślenia o ochronie przyrody. Utworzenie obszaru chronionego może powstrzymać wycinkę i zabudowę w jego granicach, ale nie zatrzyma wszystkich zanieczyszczeń napływających z zewnątrz. Ochrona dzikich zwierząt wymaga więc również ograniczania ilości plastiku trafiającego do całego środowiska, także daleko poza granicami parków narodowych.
Autorzy badania nie wykazali, że źródłem każdej wykrytej cząstki były pobliskie odpady. Odległość od ludzkiej infrastruktury pozwala rozpoznać zależność statystyczną, ale nie odtworzyć drogi konkretnego fragmentu plastiku. Kolejnym zadaniem będzie ustalenie, które źródła i drogi przenoszenia mają największe znaczenie dla zwierząt. Bez tego trudno wybrać skuteczne działania ochronne. Inne rozwiązania będą potrzebne, gdy dominować będzie zanieczyszczona woda, a inne, gdy główną drogą okaże się pył przemieszczany przez wiatr.