-
Proso oleiste, endemiczna roślina tajwańska, wykazuje niezwykłą odporność na suszę, ekstremalne warunki pogodowe i epidemie roślinne.
-
Z jednego nasiona prosa oleistego wyrasta od 15 do 20 wiech, a sama roślina regeneruje się po zbiorach, co czyni ją wydajniejszą niż proso pospolite.
-
Naukowcy z Narodowego Centrum Zarodków Plastyki Roślin Uprawnych uznają nasiona tej rośliny za cenne ze względu na ich genetyczną różnorodność i zdolność do adaptacji w warunkach zmieniającego się klimatu.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Proso oleiste, niegdyś uprawiane przez rdzennych rolników na Tajwanie na wypadek śmierci głównych upraw, zniknęło z pól ponad 60 lat temu, gdy ryż stał się bardziej dostępny. Przez ostatnią dekadę Ismahasan i jego starsi rodzice pracowali nad przywróceniem niemal zapomnianej uprawy w społeczności Bunun w Buklavu, wiosce otoczonej bujnymi, zielonymi górami w powiecie Taitung.
„Mamy nadzieję, że uda nam się przywrócić wiele tradycyjnych upraw Bunun i znów uprawiać je na tej ziemi” – powiedział 48-letni Ismahasan agencji AFP na swoim polu prosa oleistego pod bezchmurnym, błękitnym niebem.
Proso oleiste jest rośliną endemiczną dla Tajwanu i można ją znaleźć rosnącą dziko w górach. Ismahasan najpierw dowiedział się o tej roślinie z Internetu, a następnie rozpoczął własne badania, wertując dokumenty historyczne i rozmawiając ze starszyzną plemienną, w tym z kobietą, która wspominała, że ostatni raz jadła tę roślinę pół wieku temu.
Ten gatunek prosa dawni rolnicy uprawiali na wypadek klęski
Odkrył, że rolnicy z plemienia Bunun uprawiali kiedyś proso oleiste obok prosa zwyczajnego, będącego ich głównym źródłem pożywienia, jako „zapas” w przypadku nieurodzaju lub klęsk żywiołowych.
Po latach samodzielnej uprawy prosa oleistego Ismahasan zrozumiał, dlaczego jego przodkowie polegali na tej roślinie.
Z jednego nasiona prosa oleistego może wyrosnąć od 15 do 20 wiech, czyli rozgałęzionych skupisk nasion, a łodygi regenerują się same. Natomiast u prosa pospolitego z jednego nasiona wyrasta zwykle jedna wiecha, dlatego po ścięciu należy je wysiać ponownie. Okazała się również odporniejsza od prosa zwyczajnego, gdy ekstremalne warunki pogodowe i epidemie chorób spustoszyły jego 2,2-hektarową (5,4-akrową) farmę.
Jak powiedział Ismahasan, podczas suszy, która trwała ponad 200 dni, proso oleiste „zachowało jasnozielony kolor”, podczas gdy inne uprawy zwiędły. Tajfuny, powodzie, a nawet epidemia rdzy morskiej również nie miały na niego wpływu.
Naukowcy badają fenomen odpornego prosa
Hsing Yue-ie, emerytowana profesor tajwańskiej Academia Sinica i ekspertka w dziedzinie genetyki roślin, po raz pierwszy usłyszała o prosie oleistym 15 lat temu na forum międzynarodowym. Nie wiedziała, że okazy prosa oleistego zebrane w latach 90. XIX wieku znajdują się w Królewskich Ogrodach Botanicznych w Kew w Wielkiej Brytanii.
Hsing poprowadziła zespół badawczy, który odkrył proso oleiste w górach południowo-wschodniego Tajwanu i zaczął badać to mało znane zboże. Odkryła, że ochronna powłoka woskowa nasion pozwala im rosnąć bez nawadniania, nawozów i pestycydów, nawet na słabej jakości glebie.
Jest bogaty w olej, białko i minerały, może być spożywany przez ludzi i zwierzęta, a także jako paliwo. „Naturalnie bardzo efektywnie wykorzystuje światło słoneczne i wodę” – powiedziała Hsing. „Jeśli chodzi o warunki glebowe, nawet w terenach górzystych, gdzie podłoże jest pełne dużych kamieni, roślina może rosnąć bardzo dobrze”.
Zbiory odpornego prosa są zdumiewająco wysokie
Ismahasan rozpoczął uprawę od jednej wiechy prosa oleistego. Rodzina zbiera teraz proso oleiste dwa razy w roku na części swojej posiadłości, na której uprawia inne tradycyjne zboża Bunun.
Malutkie i bezsmakowe proso oleiste można wykorzystać do owsianki, bułek na parze, chleba, a nawet popcornu. Jednak rodzinie trudno przekonać innych rolników do uprawy tej odmiany, ponieważ nie jest ona jeszcze opłacalna ekonomicznie. Produkcja prosa oleistego jest nie tylko pracochłonna, ale również znacznie droższa dla konsumentów niż ryż, zdecydowanie najpopularniejszy produkt podstawowy na Tajwanie.
Choć obecnie rynek prosa oleistego jest ograniczony, Narodowe Centrum Zarodków Plastyki Roślin Uprawnych na Tajwanie dostrzega wartość w zachowaniu jego nasion na przyszłość, gdy zmiany klimatu mogą zmusić większą liczbę rolników do rozważenia uprawy tej rośliny.
Nasiona przechowuje się w torebkach z folii aluminiowej w temperaturze -18°C, w warunkach niskiej wilgotności, dzięki czemu mogą przetrwać dziesiątki lat – powiedział Lin. „W przyszłości, gdy metody uprawy lub zmiany klimatu ulegną pewnym zmianom, ich wartość może zostać dostrzeżona i odkryta” – powiedział.