Dokarmianie ptaków to dla wielu osób stały element dbania o przyrodę. Nowe wytyczne to korygują. RSPB, czyli największa w Wielkiej Brytanii organizacja zajmująca się ochroną ptaków i ich siedlisk, rekomenduje, by latem zdjąć karmniki z ziarnem i orzechami. Powód jest prosty: takie karmniki przyciągają duże skupiska ptaków, a im więcej osobników w jednym miejscu, tym łatwiejsze przenoszenie patogenów.
Najbardziej dotknięte są zięby, w tym dzwońce, których liczebność w ostatnich dekadach wyraźnie spadła.
Choroba rozprzestrzenia się przy karmnikach
Głównym problemem jest trichomonadoza, pasożytnicza choroba przenoszona przez płyny, m.in. ślinę. W praktyce oznacza to, że wspólny dostęp do pokarmu lub wody wystarczy, by doszło do zakażenia.
Latem ryzyko rośnie. Wyższe temperatury wydłużają czas przeżycia pasożyta poza organizmem. Karmniki, przy których ptaki żerują razem, stają się miejscem szybkiej transmisji.
Szacuje się, że w ostatnich latach choroba zabiła ok. 6 mln dzwońców i zięb w Wielkiej Brytanii. W danych z programu Big Garden Birdwatch dzwońce spadły na 18. miejsce w rankingu liczebności gatunków, a ich liczebność zmniejszyła się o 67 proc. od 1979 r.
„Nie prosimy, by przestać dokarmiać ptaki, tylko by robić to w sposób bezpieczny” – mówi Beccy Speight z RSPB. „Niewielkie zmiany mogą sprawić, że karmniki nadal będą pomagać, zamiast szkodzić„.
Jak dokarmiać ptaki latem
Zalecenie nie oznacza całkowitej rezygnacji z dokarmiania, tylko zmianę jego formy.
Zamiast nasion i orzechów, które przyciągają duże stada, organizacja zaleca podawanie niewielkich ilości pokarmu białkowego, np. larw owadów, kulek tłuszczowych lub łoju. Taki pokarm jest szczególnie ważny w okresie wychowywania młodych.
Warto też ograniczyć miejsca, gdzie jedzenie może zalegać. Badania pokazują, że szczególnie ryzykowne są płaskie powierzchnie, na których łatwo gromadzi się zanieczyszczony pokarm.
Kluczowa zasada jest prosta: mniej jedzenia naraz i mniej ptaków w jednym miejscu.
Skala dokarmiania ma znaczenie
Dokarmianie ptaków w Wielkiej Brytanii osiągnęło dużą skalę. Szacuje się, że ilość wykładanego jedzenia mogłaby utrzymać nawet 196 mln ptaków, czyli blisko połowę populacji dzikich ptaków w kraju.
To jednak ma skutki uboczne. Jedno z badań wskazuje, że intensywne dokarmianie zmienia lokalny obieg fosforu w glebie. Nadmiar składników odżywczych sprzyja części roślin kosztem innych, co w efekcie może ograniczać różnorodność.
Dlatego RSPB zaleca, by oprócz dokarmiania zadbać o naturalne źródła pokarmu. Rośliny takie jak słoneczniki, osty czy bluszcz dostarczają nasion i przyciągają owady, które są ważnym elementem diety ptaków, zwłaszcza w okresie lęgowym.
Karmniki wrócą zimą
Zalecenia mają charakter sezonowy. Zimą, gdy naturalnego pokarmu jest mniej, karmniki z ziarnem mogą wrócić.
Organizacja podkreśla jednak, że niezależnie od pory roku kluczowa jest higiena. Karmniki należy regularnie czyścić i przestawiać, a wodę wymieniać codziennie.